دیابت چیست؟ – انواع، علائم، علت، تشخیص و درمان

آنچه در این مقاله می‌خوانید :

دیابت چیست؟

دیابت (Diabetes) که بعضی آن را «قند خون بالا» می‌دانند، یکی از اختلالات متابولیکی است که در آن سطح قند خون یا گلوکز بالا است. گلوکز از غذایی که می‌خوریم تامین می‌شود و وظیفه رساندن انرژی به اندام‌های بدن را دارد.

هورمون انسولین که توسط لوزالمعده «پانکراس» تولید می‌شود، به گلوکز کمک می‌کند تا از طریق خون وارد اندام‌های بدن شود. اگر بدن انسولین کافی تولید نکند، گلوکز در خون خواهد ماند و وضعیتی به نام دیابت ایجاد می‌شود که انواع مختلف آن، علائم متفاوتی ایجاد می‌کنند.

اگر درمان نشود، عوارض دیابت در طول زمان می‌تواند بسیار جدی باشد؛ مثل نارسایی کلیه، مشکلات چشم، بیماری‌های قلبی و عروقی، سکته مغزی و نوروپاتی عصبی.

پیش دیابت چیست؟

پیش دیابت (Prediabetes) حالتی است که در آن سطح قند خون بالا است اما نه به اندازه‌ای که آن را دیابت بنامیم. پیش دیابت بعد از بررسی نتایج آزمایش خون تشخیص داده می‌شود و یک زنگ خطر است؛ چرا که قند خون بالاتر از حد معمول است و می‌تواند به دیابت منجر شود.

میزان قند خون در پیش دیابت چند است؟

میزان قند خون در پیش دیابت چند است؟
میزان قند خون در پیش دیابت چند است؟

در آزمایش قند خون، میزان نرمال قند خون 110 mg/dl است و بالاتر از 126 mg/dl دیابت نامیده می‌شود؛ بنابراین پیش دیابت هنگامی است که میزان قند خون بین 110 و 126 mg/dl باشد. همچنین در آزمایش A1C هموگلوبین خون، عدد 5.9 قند خون طبیعی و بالاتر از 6.4 دیابت نامیده می‌شود. در پیش دیابت عدد بین 5.9 و 6.4 است.

علت دیابت چیست؟

انواع دیابت علل متفاوتی دارند اما مهمترین مورد، وراثت و پیشینه‌ی خانوادگی است که حتی در دیابت نوع ۲ نیز دیده می‌شود.

اینفوگرافیک عوامل موثر در دیابت
اینفوگرافیک عوامل موثر در دیابت
  • علت دیابت نوع یک: دیابت نوع ۱ به دلیل حمله سیستم ایمنی به سلول های بتا لوزالمعده اتفاق می‌افتد. طی این حمله و آسیب به سلول‌های بتا، لوزالمعده دیگر توانایی تولید انسولین را برای کنترل قند خون ندارد.
  • علت دیابت نوع دو: رژیم غذایی نامناسب، چاقی، تحرک کم، واکنش خود ایمنی بدن و آسیب لوزالمعده از عوامل موثر بر دیابت نوع 2 هستند.
  • علت دیابت بارداری: تولید هورمون‌های انسداد انسولین توسط جفت

عامل اصلی دیابت چیست؟

به طور کلی بالا بودن قند خون نتیجه اختلال یا توقف تولید و تاثیرگذاری انسولین روی گلوکز خون است. در واقع مهمترین عامل دیابت که انواع آنرا می‌سازد، انسولین است. انسولین در بدن یا مانند نوع 1، اصلاً تولید نمی‌شود یا مانند نوع 2 و دیابت بارداری، تاثیر گذاری خود را روی قند خون از دست می‌دهد.

انواع دیابت

دیابت ۳ نوع شایع دارد: دیابت نوع 1، دیابت نوع دو، دیابت بارداری.

انواع دیابت
انواع دیابت

دیابت نوع ۱ چیست؟

از هر 100,000 نفر، 15 نفر به دیابت نوع ۱ مبتلا می‌شوند؛ به عبارت دیگر شیوع این بیماری 9.5% است[1]. دیابت نوع یک، گونه‌ای از بیماری خود ایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به سلول‌های لوزالمعده (پانکراس) حمله می‌کنند و قدرت تولید انسولین را از آن می‌گیرند.

در دیابت نوع 1، بدن انسولین تولید نمی‌کند.

ارتباط میان دیابت نوع ۱ و ازدواج چیست؟

دیابت نوع ۱ ارثی است اما می‌تواند به دلیل عوامل محیطی نیز ایجاد شود. احتمال به ارث رسیدن دیابت از پدر مبتلا به جنین 5.88 درصد است.
اگر مادر به دیابت نوع 1 مبتلا باشد و قبل از ۲۵ سالگی بارداری را تجربه کند، احتمال انتقال بیماری به جنین 4 درصد و بعد از ۲۵ سالگی، 1 درصد است.
اگر هم پدر و هم مادر مبتلا به دیابت نوع یک باشند، احتمال اینکه جنین به این بیماری مبتلا شود بین 10 تا 25 درصد است.

دیابت در کودکان

دیابت نوع 1 یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مزمن کودکی است؛ البته از آن با عنوان «دیابت نوجوانان» نیز یاد می‌شود.

دیابت نوع 1 بیشتر در کودکان پسر دیده می‌شود و با توجه به تحقیقات انجام شده، تغییرات فصلی و ماه تولد بر بروز آن تاثیر می‌گذارد. در ادامه‌ی این تحقیقات مشخص شد که عوامل محیطی و جغرافیایی، نقش بیشتری نسبت به عوامل ژنتیکی در بروز دیابت نوع 1 در کودکان دارد.[2]

دیابت نوع ۲ چیست؟

شایع‌ترین نوع دیابت است؛ به طوری که تقریباً 90 درصد مبتلایان به دیابت، نوع 2 آن را تجربه می‌کنند. در دیابت نوع دو که «دیابت وابسته به انسولین» نیز نامیده می‌شود، بدن انسولین تولید می‌کند اما توانایی هدایت گلوکز از خون به سلول‌ها را ندارد.

دیابت نوع دو در جوانان

دیابت نوع دو در بزرگسالان و افراد مسن شایع‌تر است اما در جوانان نیز رخ می‌دهد. تحقیقات نشان از کاهش سن ابتلا به دیابت نوع 2 دارند؛ این موضوع می‌تواند یک زنگ خطر جهانی باشد.

دیابت بارداری چیست؟

دیابت بارداری (GDM) شایع‌ترین عارضه بارداری است و در 2 تا 10 درصد از بارداری‌ها رخ می‌دهد. دلیل قند خون بالا در بارداری، تولید هورمون‌های انسداد انسولین توسط جفت است. دیابت در زنان باردار معمولاً بعد از تولد نوزاد از بین می‌رود اما شانس ابتلا به دیابت نوع 2 را افزایش می‌دهد.

انواع دیگر دیابت

دیابت ملیتوس

دیابت در حقیقت شامل دو نوع اصلی ملیتوس (دیابت شیرین) و دیابت بی مزه است. دیابت ملیتوس هم به سه نوع شایع دیابت نوع 1، دیابت نوع 2 و دیابت بارداری تقسیم بندی می‌شود که در بالا توضیح داده شد.

واژه شناسی «ملیتوس»

ملیتوس (Mellitus) یک واژه یونانی به معنی «شیرین یا عسل» است؛ این واژه به دیابت که در عصر یونان مفهوم «سیفون زدن یا جریان از سویی به سوی دیگر» اضافه شد. دیابت ملیتوس به حالتی اطلاق می‌شد که شخص بعد از خوردن مایعات، ادرار زیادی می‌کرد که ادرارش حاوی قند بود. 

دیابت بی مزه

دیابت بی مزه یک اختلال تقریباً نادر است که سبب بر هم ریختن تعادل آب بدن می‌شود. علت نامگذاری دیابت بی مزه نیز به همین موضوع بر می‌گردد که این نوع دیابت، ربطی به افزایش قند خون ندارد.

فرد مبتلا به دیابت بی مزه حتی پس از نوشیدن آب و مایعات احساس تشنگی می‌کند و دچار مشکلاتی مثل پلی دیپسیا (عطش شدید) یا پلوریا (تکرر ادرار) می‌شود.

دیابت بی مزه شامل دو نوع نوروژنیک و نفروژنیک است:

  • دیابت بی مزه نوروژنیک: در این نوع، هورمون ضد ادرار به میزان کافی تولید نشده و باعث تکرر ادرار می‌شود.
  • دیابت بی مزه نفروژنیک: در این نوع، کلیه‌ها توانایی نگهداری آب در خود ندارند و آن را به صورت ادرار از بدن خارج می‌کنند.

تفاوت دیابت شیرین و بی مزه چیست؟

دیابت بی مزه به دلیل مشکلات کلیوی یا هورمونی رخ می‌دهد در حالی که دیابت شیرین به دلیل اختلال در ترشح، تولید یا استفاده بدن از انسولین ایجاد می‌شود. شباهت دیابت شیرین و بی مزه هم می‌تواند در احساس تشنگی باشد که از علائم هر دو بیماری است.

انواع دیابت در طب سنتی

در طب سنتی مزاج‌ها و مشکلاتی که آنها را «سوء مزاج» می‌نامند، روش‌های درمانی را می‌سازند. به همین دلیل دیابت در طب سنتی به دو نوع ۱- دیابت گرم ۲- دیابت سرد تقسیم بندی می‌شود.

انواع دیابت در طب سنتی
انواع دیابت در طب سنتی

دیابت گرم

دیابت گرم در نتیجه‌ی سوختن خلط صفرا و تبدیل آن به سودای سوخته شده به وجود می‌آید و طی آن مشکلات عروقی و کبدی دامن گیر مبتلایان می‌شود. دیابت گرم موجب سیاه شدن لوزالمعده و از بین رفتن قدرت تولید انسولین آن خواهد شد.

دیابت سرد

دیابت سرد در نتیجه‌ی غلبه و غلظت سودا به وجود می‌آید و طی آن خون کمتری به دست‌ها و پاها می‌رسد و دچار گز گز و مور مور شدن می‌شود. مشکلات گوارشی مثل یبوست و بیماری‌های کلیوی از دیگر مشخصه‌های این بیماری است.

علائم دیابت چیست؟

بیماری قند خون بالا که شامل سه نوع مختلف است (در قسمت بالا اشاره شد)، دسته‌ای علائم عمومی و دسته‌ای علائم خاص دارد. علائم دیابت به طور کلی و عمومی شامل موارد زیر است:

  • افزایش اشتها و گرسنگی (polyphagia)
  • عطش زیاد (polydipsia)
  • تکرر ادرار و پر ادراری (polyuria)
  • کاهش وزن شدید
  • تاری دید یا سیاهی رفتن چشم‌ها
  • خستگی مفرط
  • زخم‌هایی که بهبود نمی‌یابند.

علائم قند بالا می‌تواند در ابتدا آنچنان خفیف و عادی باشد که متوجه وجود آن نشوید؛ به این حالت «دیابت خاموش» نیز گفته می‌شود. همچنین علائم در مردان، زنان، مبتلایان به نوع 1، نوع 2، و دیابت حاملگی می‌تواند متفاوت‌تر باشد.

علائم دیابت می‌توانند به تشخیص دیابت بدون آزمایش کمک کنند اما دقت کنید که برای تشخیص قطعی حتماً آزمایش نیاز است.

علائم دیابت خاموش چیست؟

در ابتلا به پیش دیابت (prediabetes) شدت و تعداد علائم کم است. بنابراین شما می‌توانید علائم اصلی دیابت را در شدت کمتر داشته باشید و مبتلا به پیش دیابت باشید.

علائم دیابت نوع ۲ چیست؟

علاوه بر نشانه های اصلی دیابت، در نوع دوم ممکن است عفونت‌هایی به دلیل بالا رفتن سطح گلوکز خون در بدن رخ دهد. شایع‌ترین علائم دیابت نوع 2 به طور کلی:

  • افزایش عطش
  • گرسنگی متداول
  • تکرر ادرار
  • خستگی
  • تاری دید
  • زخم‌هایی با سرعت بهبودی پایین

علائم دیابت نوع ۱ چیست؟

علائم دیابت نوع ۱ و نوع ۲ تقریباً یکی است با این تفاوت که در نوع ۱ ممکن است سیستم ایمنی بدن به لوزالمعده آسیب دیگری وارد ساخته و باعث مشکلات دیگری شود.

علائم دیابت بارداری چیست؟

نکته: آمار ذکر شده در تصویر زیر تنها برای آشنایی با الگوی سنی میزان شیوع دیابت بارداری است.

آمار شیوع دیابت بارداری در عربستان سعودی
آمار شیوع دیابت بارداری در عربستان سعودی؛ منبع

اکثر زنان باردار که به دیابت حاملگی مبتلا می‌شوند، علائمی ندارند و این نوع دیابت در هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ بارداری طی آزمایش خون یا تست تحمل گلوکز تشخیص داده می‌شود. علائم دیابت بارداری می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • تشنگی زیاد
  • ادرار مکرر با مقدار زیاد (متفاوت از تکرر ادرار با مقدار کم)
  • خستگی که تشخیص تمایز آن با خستگی معمول حاملگی خیلی سخت است.
  • وجود قند در ادرار

علائم دیابت در مردان چیست؟

علائم دیابت در مردان هم شامل موارد ذکر شده در بالا است و هم می‌تواند مواردی که مشخصاً به جنسیت مرد مربوط می‌شود را شامل شود. بنابراین افزون بر موارد ذکر شده، سایر علائم دیابت در مردان عبارتند از:

  • ناتوانی جنسی و اختلال نعوظ
  • انزال رتروگراد
  • تستوسترون پایین
  • کاهش میل جنسی

علائم دیابت در زنان چیست؟

همانند مورد قبلی، علائم دیابت در زنان نیز علاوه بر موارد ذکر شده می‌تواند شامل مواردی باشد که به طور خاص زنان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. علائم دیابت در زنان عبارتند از:

  • عفونت مخمر واژینال که به دنبال آن علائمی مانند خارش یا درد واژن، خروج ترشحات از واژن و درد هنگام مقاربت ایجاد می‌شود.
  • برفک دهانه واژن 
  • کاهش میل جنسی
  • سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)
  • عفونت ادراری

علائم دیابت سرد چیست؟

همانطور که گفته شد، مشکلات گوارشی اصلی‌ترین علائم دیابت سرد هستند. مهمترین نشانه‌های دیابت سرد:

  • مشکلات کلیوی
  • یبوست
  • گز گز و مور مور شدن اندام‌ها
  • ترش کردن معده
  • کاهش میل جنسی

علائم دیابت گرم چیست؟

دیابت گرم بیشتر روی عروق و کبد تاثیر می‌گذارد. مهمترین علائم دیابت گرم:

  • مشکلات کبدی
  • بیماری‌های عروقی
  • افزایش غلظت خون
  • پر نوشی و پر ادراری
  • افزایش چربی خون
  • لاغری سریع
  • تشنگی بیش از حد

سایر علائم دیابت

  • بیماری‌های پوستی: خارش بدن یا کهیر که به دلیل خشکی پوست ناشی از گردش خون ضعیف رخ می‌دهد.
  • کج خلقی یا احساس کلافگی
  • بی حسی نقاطی از بدن
  • احساس مور مور شدن بدن
  • داغ شدن کف پا

عوارض دیابت

هرچه مدت بیشتری به قند خون بالا مبتلا باشید و کمتر به آن توجه کنید، عوارض مزمن دیابت بیشتر دامان شما را می‌گیرند. عوارض دیابت در شرایطی می‌تواند بسیار ناتوان کننده باشد؛ به طوری که ممکن است به مشکلات چشمی، قطع پا، نارسایی کلیه و مشکلات عروقی مبتلا شوند.

کتواسیدوز از عوارض دیابت
کتواسیدوز از عوارض دیابت

عوارض دیابت نوع 2 و 1 مشابه هستند و شامل موارد زیر می‌باشند:

  • آسیب عصبی (نوروپاتی): یکی از عوارض قند خون بالا در طولانی مدت، آسیب به مویرگ‌هاست که در علم پزشکی «نوروپاتی» نامیده می‌شود؛ این باعث احساس مور مور شدن، داغ شدن کف پا، گز گز و درد پا خواهد شد.
    آسیب عصبی در اندام‌های گوارشی نیز اتفاق می‌افتد و باعث یبوست، اسهال، حالت تهوع و استفراغ می‌شود. همچنین در مردان باعث ایجاد مشکلات نعوظ می‌شود.
  • آسیب کلیه (نفروپاتی): خوشه‌های ریز خونی کلیه‌ها (گلومرول) بسیار ظریف هستند. قند خون بالا به این خوشه‌ها آسیب زده و باعث نفروپاتی می‌شود. نفروپاتی یکی از مهمترین عوارض مزمن دیابت است.
    نارسایی کلیه و یا آسیب شدید به کلیه‌ها و در نتیجه نیاز به دیالیز و پیوند کلیه نتیجه‌ی عدم توجه عوارض دیابت شیرین است.
  • آسیب چشمی (رتینوپاتی): بالا بودن قند خون به عروق خونی شبکیه آسیب زده و باعث بیماری هایی مثل آب سیاه چشم (گلوکوم) یا آب مروارید می‌شود. در صورت عدم درمان حتی می‌تواند منجر به کوری شود.
  • آسیب به پا: آسیب عصبی به پا یا جریان خون ضعیف در آن منجر به ایجاد عفونت و زخم پا می‌شود. در عوارض قند خون بالای 400 حتی قطع پا یا بخشی از آن که دچار عفونت شده دیده می‌شود.
  • کتواسیدوز دیابتی: یکی از مهمترین عوارض دیابت حاد، کتواسیدوز دیابتی (DKA) است. کتواسیدوز در 25% مواقع جزو عوارض دیابت نوع 1 است اما در نوع 2 نیز رخ می‌دهد؛ مخصوصاً در نتیجه‌ی ابتلا به عفونت‌های شدید یا تروما.
  • بیماری‌های قلبی و عروقی: دیابت خطر ابتلا به بیماری‌هایی مثل بیماری عروق کرونر، نارسایی قلبی، سکته مغزی، تنگی عروق (تصلب شرایین)، بیماری عروق کرونر، درد قفسه سینه (آنژین) و فشار خون بالا را افزایش می‌دهد.
  • آلزایمر: از جمله عوارض دیابت نوع 2 ابتلا به زوال عقل و آلزایمر است.
  • افسردگی: افسردگی از جمله عوارض دیابت نوع 1 و 2 است که باعث کاهش قدرت کنترل قند خون در بدن نیز می‌شود.
  • سایر عوارض: اختلال شنوایی، بیماری‌های پوستی مثل عفونت باکتریایی و قارچی

عوارض دیابت در زنان

عوارض دیابت در مردان و زنان هنگام ابتلا به نوع 2 و 1 بیماری یکی است. این در حالیست که عوارض دیابت بارداری متفاوت است؛ البته اکثر زنانی که به دیابت حاملگی مبتلا هستند، نوزادان سالم به دنیا می‌آورند.

عوارض دیابت بارداری بر روی جنین

  • رشد بیش از حد (ماکروزومی جنین): گلوکز اضافی از جفت عبور کرده و باعث ایجاد انسولین بیشتر در لوزالمعده جنین می‌شود. این باعث رشد بیش از حد و نیاز به زایمان در بخش C خواهد شد.
  • قند خون پایین (هیپوگلیسمی): گاهی نوزادانی که از مادران مبتلا به دیابت بارداری متولد می‌شوند، به دلیل وجود انسولین زیاد در بدنشان، هیپوگلیسمی دارند.
  • دیابت نوع 2: در ادامه‌ی زندگی نوزادان ممکن است به دیابت نوع 2 مبتلا شوند. همچنین خطر ابتلا به چاقی بیش از حد نیز قرار می‌گیرند.
  • مرگ: دیابت بارداری حاد و کنترل نشده ممکن است باعث مرگ جنین یا نوزاد اندکی پس از تولد شود.

عوارض دیابت بارداری بر روی مادران

  • پره اکلامپسی: یک اختلال بارداری است که بعد از هفته بیستم بارداری می‌دهد و با فشار خون بالا و وجود پروتئین در ادرار (پروتئینوری) همراه است. دیابت بارداری خطر ابتلا به این اختلال را افزایش می‌دهد.
  • دیابت بارداری متداول: پس از تجربه‌ی دیابت بارداری، امکان ابتلا به آن در دفعات بعدی بارداری افزایش خواهد یافت.

تشخیص دیابت

چگونه بفهمیم دیابت داریم؟ -از طریق آزمایش و تست‌های مختلف در آزمایشگاه یا خانه. تشخیص خانگی دیابت با استفاده از دستگاه‌های ساده‌ای امکانپذیر است که در ادامه نحوه کار با آنها را توضیح داده‌ایم.

قند خون نرمال چند است؟

ابتدا لازم است میزان قند خون نرمال و استاندارد را بدانید. جدول قند خون نرمال در ادامه آمده است[3]:

میزان قند خون نرمالدر بزرگسالان +۲۰ سال
حالت تغذیه‌ایmg/dl
ناشتاکمتر از 100
قبل از وعده غذایی70-130
1-2 ساعت بعد از وعده غذاییکمتر از 180
هنگام خواب100-140

تشخیص خانگی دیابت

داشتن علائم دیابت فقط زنگ خطر است؛ برای تشخیص نهایی لازم است اقداماتی انجام دهید. تشخیص دیابت بدون آزمایش با استفاده از دستگاه سنجش قند خون (گلوکومتر) و نوار قند ادرار امکانپذیر است.

نحوه استفاده از گلوکومتر (دستگاه سنجش قند خون)

مواردی که در پکیج گلوکومتر به طور معمول وجود دارد و برای تشخیص خانگی دیابت نیاز است:

  • پد الکلی
  • لانسنت
  • نوار تست قند خون
  • گلوکومتر
  • دفترچه برای ثبت نتایج تشخیص دیابت

در ویدئوی زیر نحوه استفاده از دستگاه سنجش قند خون برای تشخیص دیابت توضیح داده شده است:

  1. ابتدا باید دستان خود را ضد عفونی کنید. اگر پد الکلی ندارید، آنها را با آب و صابون بشویید.
  2. گاهی اوقات گرم شدن دست‌ها به جریان خون بهتر کمک می‌کند؛ بنابراین می‌توانید آنها را به هم بمالید یا زیر آب گرم بگیرید. اما مطمئن شوید که قبل از نمونه برداری، کاملاً خشک باشند.
  3. گلوکومتر را روشن کنید و پس از اینکه آماده برای استفاده شد، یک نوار تست قند خون داخل آن قرار دهید.
  4. ناحیه‌ای از نوک انگشت خود را انتخاب کرده و با پد الکل ضد عفونی کنید و اجازه دهید الکل تبخیر شود.
  5. با استفاده از لانست قسمتی از نوک انگشت خود را سوراخ کنید.
  6. قطره خون را روی قسمت مشخص شده نوار تست قند خون قرار دهید.
  7. چند دقیقه زمان برای اندازه گیری قند خون توسط گلوکومتر نیاز خواهید داشت.
  8. نتایج را در دفترچه یادداشت کنید.

نحوه استفاده از نوار قند ادرار در خانه

نوار قند ادرار در اصل برای تشخیص وجود کتون در ادرار است. برای شروع تست:

  • نمونه‌ای از ادرار خود را در ظرف تمیز بریزید.
  • نوار تست را در ادرار فرو ببرید.
  • طبق دستورالعمل موجود در بسته صبر کنید تا رنگ نوار تغییر کند.
  • رنگ نوار را با کمک گرفتن از دستورالعمل بررسی کنید تا میزان کتون در ادرار را بدست آورید.
  • نتایج بدست آمده را یادداشت نمایید.

آزمایش تشخیص دیابت

در آزمایشگاه‌ها برای تشخیص دقیق دیابت، تست‌های مختلفی وجود دارد. در ادامه انواع آزمایش قند خون را معرفی کرده‌ایم:

تشخیص دیابت از روی ادرار

با کمک تصویر زیر می‌توانید نتایج آزمایش کتون خون خود را بررسی کنید.

نتایج آزمایش کتون خون
نتایج آزمایش کتون خون؛ منبع

برای تشخیص دیابت، پزشک ادرار شما را از نظر وجود گلوکز و کتون بررسی می‌کند. شرایط آزمایش قند خون از روی ادرار:

  • برخی داروهای دیابت مثل کاناگلیفلوزین و امپاگلیفلوزین باعث افزایش ورود قند به ادرار می‌شوند؛ بنابراین باید قبل از انجام آزمایش پزشک خود را از قرص‌های مصرفی‌تان مطلع کنید.
  • از آنجایی که ادرار می‌تواند به راحتی توسط باکتری‌ها آلوده شود، قبل از نمونه برداری آلت تناسلی خود را با آب بشویید.

آزمایش هموگلوبین A1C

میزان قند خون در آزمایش a1c و هنگام ابتلا به دیابت و پیش دیابت در جدول زیر آمده است.

نتایج آزمایش a1c خون
نتایج آزمایش a1c خون؛ منبع

تست A1C یک آزمایش اصلی برای مدیریت دیابت و همچنین تشخیص دیابت نوع 2، 1 و پیش دیابت است. این آزمایش میزان قند خون را طی ۳ ماه گذشته اندازه گیری می‌کند. طی این آزمایش درصد قند خون متصل به هموگلوبین، پروتئین حامل اکسیژن در گلبول‌های قرمز اندازه گیری می‌شود.

شرایط آزمایش هموگلوبین A1C:

  • برای انجام این تست نیازی به ناشتا بودن نیست.
  • پزشک فقط یک یا چند قطره خون به عنوان نمونه از شما می‌گیرد و روی آن آزمایش می‌کند.
  • نتایج آزمایش پس از مدت زمان مشخصی در اختیار شما قرار خواهد گرفت.

آزمایش قند خون ناشتا

برای اطمینان از صحت آزمایش قند خون ناشتا حتماً باید بازه زمانی مشخص شده توسط پزشک را روزه‌داری کنید که معمولاً 8 الی 12 ساعت است. برای افراد دیابتی یا آنهایی که نیاز به تایید قطعی ابتلا به دیابت دارند، آزمایش خون در دو یا سه نوبت انجام می‌شود. نوبت اول حالت ناشتا و نوبت دوم آزمایش قند (GTT) است؛ این آزمایش را دو ساعت بعد از نوشیدن مقدار مشخصی محلول گلوکز انجام می‌دهند.

نکات قبل از آزمایش قند خون ناشتا

  • 8 الی 12 ساعت ناشتایی قبل از آزمایش قند خون
  • نمونه برداری قبل از ساعت 9 صبح انجام شود.
  • داروهای مصرفی حتماً با پزشک در میان گذاشته شود.
  • هیچگونه تغییری در میزان گلوکز خون توسط عوامل خارجی صورت نگیرد.

تست تحمل گلوکز (OGTT)

اگر تست تحمل گلوکز از شما گرفته شد، با کمک تصویر زیر می‌توانید نتایج آنرا تفسیر کنید:

نتایج تست تحمل گلوکز
نتایج تست تحمل گلوکز؛ منبع

آزمایش Oral Glucose Tolerance Test یکی دیگر از آزمایش‌های اصلی تشخیص دیابت است. این آزمایش همانطور که گفته شد، بعد از تست قند خون ناشتا انجام می‌شود.

مراحل انجام تست تحمل گلوکز:

  • بعد از ناشتایی 8 تا 12 ساعته، یک محلول گلوکز می‌نوشید.
  • یک، دو و سه ساعت بعد از نوشیدن، آزمایش در سه نوبت (معمولاً ۲ ساعت بعد از نوشیدن) تکرار می‌شود.
  • نوبت دوم آزمایش اهمیت بیشتری دارد و بیشتر روی نتایج این نوبت تحقیق می‌کنند.

آزمایش قند خون دو ساعته (2hpp)

میزان قند خون نرمال در آزمایش قند خون دو ساعته و همچنین میزان قند خون در افراد دیابتی در تصویر زیر آمده است:

نتایج آزمایش قند خون دو ساعته 2hpp
نتایج آزمایش قند خون دو ساعته 2hpp؛ منبع

آزمایش قند خون 2hpp نیز به تست تحمل گلوکز شباهت دارد. شرایط آزمایش قند خون 2hpp کمی متفاوت است؛ برای مثال چند روز قبل از انجام این آزمایش باید رژیم غذایی متعادل داشته باشید. 

شرایط آزمایش قند خون دو ساعته 2hpp:

  • قبل از انجام آزمایش 8 تا 10 ساعت ناشتا باشید.
  • نمونه گیری را قبل از ساعت 10 صبح شروع کنید.
  • داروهای مصرفی خود را به پزشک معرفی کنید.
  • وعده غذایی که می‌خورید باید یک وعده‌ی متعادل و معمول باشد که هر روز میل می‌کنید.
  • زمان شروع مصرف وعده غذایی را یادداشت کنید.
  • نمونه گیری را دقیقاً دو ساعت بعد از وعده غذایی انجام دهید.

تست گلوکز رندوم

آزمایش قند خون تصادفی را می‌توانید هر زمان که خواستید انجام دهید و هیچ شرایط خاصی را نباید رعایت کنید. اگر این آزمایش میزان قند خون شما را غیر طبیعی نشان داد، آزمایشات تکمیلی دیگر مثل FBS یا GTT را نیاز خواهید داشت.

تشخیص دیابت بارداری

برای تشخیص دیابت بارداری معمولاً از تست تحمل گلوکز GTT استفاده می‌کنند. همچنین تست دیگری با نام «آزمایش غربالگری گلوکز» از مادران باردار گرفته می‌شود. طی این آزمایش یک نوشیدنی گلوکز می‌نوشید و میزان قند خون پس از ۱ ساعت اندازه گیری می‌شود.

درمان دیابت

کنترل سطح قند خون مهمترین کاری است که باید در درمان دیابت انجام دهید. برای کنترل سطح قند خون، رعایت رژیم غذایی مناسب و البته در مواردی مثل دیابت نوع 1 استفاده از هورمون انسولین به صورت تزریقی نیاز است. به طور کلی روش‌های درمانی دیابت:

  • تزریق انسولین
  • ورزش و کاهش وزن
  • رژیم غذایی مناسب
  • داروها

درمان دیابت نوع 1

انسولین اصلی‌ترین درمان دیابت نوع ۱ است. هورمون‌های انسولین به صورت تزریقی طی دوره‌های مشخص روزانه یا هفتگی وارد بدن فرد بیمار می‌شوند و به کنترل قند خون کمک می‌کنند. چهار نوع انسولین تزریقی وجود دارد که بیماران دیابتی از آنها استفاده می‌کنند:

  • انسولین سریع الاثر: در عرض ۱۵ دقیقه شروع به کار کرده و ۳ تا ۴ ساعت بعد اثر گذاری می‌کند.
  • انسولین کوتاه اثر: ۳۰ دقیقه بعد از تزریق شروع به کار کرده و ۶ تا ۸ ساعت بعد اثر خود را می‌گذارد.
  • انسولین با اثر متوسط: ۱ تا ۲ ساعت پس از تزریق شروع به اثر گذاری کرده و ۱۲ تا ۱۸ ساعت طول می‌کشد.
  • انسولین با اثر طولانی: چند ساعت پس از تزریق شروع به کار کرده و ۲۴ ساعت طول می‌کشد.

درمان دیابت نوع 2

راه‌های درمان دیابت نوع 2
راه‌های درمان دیابت نوع 2

بیشتر مبتلایان به دیابت در نهایت به تزریق انسولین نیاز پیدا می‌کنند. در دیابت نوع 2 اگر بیماری پیشرفت زیادی کرده و پانکراس دیگر نتواند انسولین کافی برای کنترل قند خون تولید کند، انسولین تزریق می‌شود.
در صورتی که مقدار قند خون بالا رود و علائم زیادی در فرد ظاهر شود، از انسولین به عنوان درمان دیابت نوع 2 استفاده می‌شود. 

راه‌های اصلی درمان دیابت نوع دو:

  • رژیم غذایی مناسب
  • کاهش وزن
  • تحرک بدنی
  • استفاده از داروها

درمان دیابت بارداری

کنترل قند خون برای سلامت جنین ضروری است. برای جلوگیری از عوارض دیابت بارداری حین زایمان و همچنین سلامت مادر، داشتن رژیم غذایی مناسب، برنامه درمانی یا داروهای خوراکی تجویز شده توسط پزشک می‌تواند موثر باشد.

تست قند خون در دوران بارداری به طور متداول انجام می‌شود تا میزان قند خون مادر کنترل شود. تزریق انسولین برای کنترل قند خون می‌تواند مفید باشد؛ طبق گفته Mayoclinic حدود 10-20 درصد مبتلایان به دیابت بارداری نیاز به تزریق انسولین پیدا می‌کنند[4].

رژیم غذایی برای دیابتی‌ها

هر آنچه در طول روز می‌خورید، تاثیر مستقیم بر قند خون شما دارد. رژیم غذایی برای درمان دیابت نوع 1، 2، پیش دیابت و دیابت بارداری بسیار مهم است.

رژیم غذایی برای دیابتی‌ها
رژیم غذایی برای دیابتی‌ها

آنچه باید بخورید:

  • پروتئین‌های سالم: مرغ و ماهی کم چرب، آجیل و دانه‌ها، تخم مرغ، لبنیات کم چرب
  • سبزیجات بدون نشاسته: داشتن رژیم‌های مدیترانه‌ای، وگان و گیاهخواری برای درمان دیابت موثر است. منابعی مثل کاهو، کلم بروکلی، اسفناج، قارچ، لوبیا سبز مناسب هستند.
  • منابع فیبر: آجیل، دانه‌ها و حبوبات.
  • غلات کامل به جای غلات تصفیه شده: برنج قهوه‌ای، ماکارونی سبوس‌دار، نان گندم کامل، بلغور جو دو سر، ارزن و گندم سیاه.
  • چربی‌های مفید: آووکادو، زیتون و روغن آن، ماهی‌های روغنی و انواع آجیل.
  • هیدراته ماندن (آب کافی) : کم آبی بدن به افزایش غلظت قند خون کمک می‌کند. بنابراین مصرف میزان مناسب مایعات در طول روز برای کنترل قند خون ضروری است. آب بهترین انتخاب است؛‌ اما برای طعم دار کردن آن می‌توانید برشی از مرکبات را درون پارچ یا لیوان آب بیندازید.

آنچه نباید بخورید:

  • قند و شکر
  • غلات تصفیه شده مثل ماکارونی و برنج
  • غلات فراوری شده
  • غلات صبحانه شیرین
  • شیرینی‌جات مانند کلوچه، کیک و بیسکوییت
  • نوشیدنی‌های شیرین مثل نوشابه و آب میوه‌هایی با قندهای افزودنی
  • آب گازدار و نوشیدنی‌های انرژی زا
  • غذاهای سرخ شده و فست فود
  • غذاهای سرشار از اسید‌های چرب اشباع و ترانس
  • نوشیدنی‌های الکلی

توجه! قبل از انتخاب رژیم غذایی حتماً با پزشک خود مشورت کنید.

درمان دیابت با ورزش

داشتن تحرک بدنی برای درمان دیابت نوع 2، نوع 1، پیش دیابت و همچنین دیابت بارداری بسیار مهم است. فعالیت بدنی به افزایش سوخت و ساز بدن کمک کرده و از چاقی و اضافه وزن را درمان می‌کند. برای افراد دیابتی و کاهش میزان قند خون، چهار نوع فعالیت ورزشی مناسب است:

درمان دیابت با ورزش
درمان دیابت با ورزش
  • فعالیت بدنی عادی: پیاده روی یا استفاده از دوچرخه برای مسافت‌های نسبتاً کوتاه در طول روز می‌تواند موثر باشد.
  • ورزش‌های هوازی: انواع ورزش‌های هوازی را 4-5 بار در هفته، هر بار 30 دقیقه انجام دهید. شنا، ایروبیک، والیبال، بسکتبال و نرمش در آب.
  • ورزش‌های بدنسازی: بلند کردن وزنه، شنای سوئدی، دراز نشست، پلانک و… از جمله ورزش‌های خوب برای کاهش وزن و مدیریت دیابت است.
  • ورزش‌های کششی: تمرینات کششی به نرمی مفاصل و عضلات کمک می‌کنند. تمرینات کششی را با آرامش کافی انجام دهید و روی دم و بازدم خود هنگام انجام تمرینات تمرکز کنید.

توجه! خانم‌های مبتلا به دیابت بارداری و افرادی که منع پزشکی برای انجام ورزش‌های مختلف دارند، حتماً قبل از انجام برنامه ورزشی با پزشک خود مشورت کنند.

داروی درمان دیابت

اگر با ورزش و رژیم غذایی موفق به درمان دیابت یا کنترل میزان قند خون نشوید، پزشک شما ممکن است داروهای دیابت را برای شما تجویز کند. برخی از داروهای خوراکی دیابت:

  • متفورمین: اولین داروی درمان دیابت است که توسط پزشکان تجویز می‌شود. متفورمین به کاهش تولید گلوکز در کبد و افزایش حساسیت بدن به انسولین کمک می‌کند.
  • سولفونیل اوره: داروهایی مثل گلیبوراید، گلیپیزید و گلیمپیرید به تولید بیشتر انسولین کمک می‌کنند و یکی از بهترین داروهای ضد دیابت هستند.
  • گلی بن کلامید، گلی کلازید: به تحریک لوزالمعده برای ترشح بیشتر انسولین و کاهش قند خون کمک می‌کند.
  • ریپاگلینید: لوزالمعده را برای ترشح بیشتر انسولین تحریک می‌کند.
  • آکاربوز: به کاهش جذب کربوهیدرات موجود در مواد غذایی مصرفی کمک می‌کند.
  • پیوگلیتازون: مقاومت بدن به انسولین را کاهش می‌دهد.
  • امپاگلیفلوزین (گلوریپا) : به دفع قند اضافی از طریق ادرار کمک می‌کند. امپاگلیفلوزین یکی از داروهای جدید درمان دیابت است.

توجه! این داروها فقط برای آشنایی معرفی شده‌اند. طبیعتاً مصرف غیر اصولی آنها عوارض جدی ایجاد خواهد کرد. بنابراین به هیچ عنوان بدون مشورت با پزشک این داروها را مصرف نکنید.

درمان گیاهی دیابت

بهتر از دارو برای درمان دیابت، روش‌های گیاهی کنترل کننده قند خون هستند. برخی از گیاهان ضد دیابت عبارتند از:

  • آلوئه ورا: آلوئه ورا یکی از بهترین داروهای گیاهی درمان دیابت است. این گیاه می‌تواند از پیشرفت دیابت نوع 2 جلوگیری کرده و سبب کاهش قند خون شود.
  • دارچین: یکی از ادویه های درمان دیابت است که می‌تواند سطح گلوکز خون را بهبود داده و باعث افزایش انسولین و حساسیت بدن به انسولین شود.
  • زغال اخته: برخی از تحقیقات نشان می‌دهند که زغال اخته می‌تواند به تاخیر انداختن یا جلوگیری از دیابت نوع 2 کمک کند.
  • گیاه گیمنما: از این گیاه با عنوان «نابود کننده قند» نیز یاد می‌شود. یک گیاه هندی که تاثیر زیادی در کاهش سطح قند خون و افزایش انسولین بدن دارد. همچنین از آن با عنوان داروی گیاهی پایین اورنده سریع قند خون یاد می‌شود.
  • زنجبیل: از قدیمی‌ترین داروهای درمان دیابت است که قند خون را کاهش می‌دهد؛ این در حالیست که تاثیری در افزایش سطح انسولین ندارد.

پیشگیری از دیابت

در مورد دیابت نوع 2 که رایج‌ترین انواع دیابت است، پیشگیری به شدت مهم است؛ مخصوصاً اگر عوامل افزایش دهنده خطر ابتلا به دیابت در شما وجود داشته باشد. مهمترین عوامل افزایش دهنده ریسک ابتلا به دیابت:

  • چاقی و اضافه وزن
  • بی تحرکی
  • سبک زندگی ناسالم
  • تغذیه ناسالم
  • سابقه خانوادگی

پیشگیری از دیابت نوع ۱

از آنجایی که دلیل دیابت نوع 1 به طور قطعی مشخص نشده است، روش‌های پیشگیری از آن نیز پشت علامت سوال قرار دارند. مطالعات متعددی برای یافتن راه‌های پیشگیری از دیابت نوع یک انجام شده اما هیچ کدام به طور قطع، روشی برای پیشگیری قطعی ارائه نکرده‌اند.

پیشگیری از دیابت نوع ۲

برای جلوگیری از مرض قند یا دیابت نوع 2 راه‌های بسیار ساده و قابل انجام وجود دارد. با تغییرات کوچک در سبک زندگی می‌توانید احتمال ابتلا به دیابت نوع 2 را به شدت پایین بیاورید. مهمترین راه‌های جلوگیری از دیابت نوع 2:

  • تحرک بدنی: ورزش و تحرک بدنی علاوه بر کمک به کاهش وزن، باعث افزایش حساسیت بدن به انسولین و تولید بیشتر آن می‌شود.
  • فیبر بیشتر: گنجاندن فیبر در رژیم غذایی علاوه بر کمک به کنترل قند خون، باعث احساس سیری شده که تاثیر بسیاری در کاهش وزن دارد.
  • غلات سبوس‌دار: غلات سبوس دار یا غلات کامل به کنترل قند خون کمک بسیاری می‌کند. سعی کنید حداقل نیمی از غلات مصرفی خود را از غلات کامل انتخاب کنید.
  • تغذیه سالم: شیرینی‌جات، فست فود‌ها و انواع غذاهایی که برای سلامتی مضر هستند، می‌توانند در افزایش احتمال ابتلا به دیابت نقش داشته باشند.
  • کاهش وزن: در صورتی که چاق هستید یا اضافه وزن دارید، ۷ درصد از وزن خود را کاهش دهید[5].

پیشگیری از دیابت بارداری

دیابت بارداری یکی از مشکلاتی است که می‌تواند مادران را نگران کند. برای کاهش خطر ابتلا به دیابت در بارداری اگر اضافه وزن دارید، حتما با پزشک خود درباره ورزش در دوران بارداری صحبت کنید. همچنین در رژیم غذایی خود فیبر، غلات کامل و غذاهای سالم بگنجانید.

سوالات متداول

علائم اولیه دیابت چیست؟

اولین علائم دیابت شامل تکرر ادرار، احساس خستگی و کسالت، احساس گرسنگی، مشکلات بینایی، کند شدن روند بهبود زخم‌ها و عفونت‌های مخمری است.

آیا نوشیدن آب به پیشگیری از دیابت کمک می‌کند؟

بله. نوشیدن آب به جای سایر نوشیدنی‌ها می‌تواند قند خون را کنترل کرده و خطر ابتلا به دیابت را کاهش دهد.

آیا دیابت و کاهش میل جنسی رابطه دارند؟

قند خون بالا می‌تواند به عروق خونی و اعصابی که نعوظ را کنترل می‌کنند آسیب برساند. بنابراین کاهش میل جنسی می‌تواند یکی از عوارض دیابت باشد که رابطه زناشویی را تحت تاثیر قرار خواهد داد.

چگونه دیابت بر خواب تاثیر می‌گذارد؟

هایپر گلیسمی (بالا رفتن قند خون) و هیپو گلیسمی (پایین آمدن قند خون) در طول شب می‌تواند در روند خواب اختلال ایجاد کرده و منجر به بی خوابی یا کم خوابی شود. کاهش کیفیت خواب تاثیر بسیاری در خستگی روزانه دارد.

بهترین ویتامین برای دیابت چیست؟

ویتامین B-1 که به تیامین (Thiamin) معروف است، در اکثر بیماران دیابتی به شدت کم می‌شود. کمبود این ویتامین محلول در آب می‌تواند عوارض و علائم دیابت را تشدید کند. مکمل بنفوتیامین که محلول در لیپید است می‌تواند برای دیابت مفید باشد.

بهترین داروی پیش دیابت چیست؟

متفورمین در حال حاضر تنها داروی تایید شده برای درمان پیش دیابت از سوی ADA است.

آیا مصرف آنتی بیوتیک‌ها باعث افزایش سطح قند خون می‌شود؟

بله امکان دارد. بعضی از آنتی بیوتیک‌ها با تغییر میکروبیوم روده باعث اختلال در میزان حساسیت به انسولین و انتقال گلوکز به سلول‌ها می‌شوند. بنابراین قبل از مصرف آنتی بیوتیک‌ها حتماً با پزشک خود مشورت کنید.

آیا اضطراب می‌تواند باعث بالا رفتن قند خون شود؟

بله ممکن است. اضطراب باعث افزایش فعالیت هورمونی و ترشح بیشتر آنها می‌شود. کورتیزول یکی از هورمون‌هایی است که در این مواقع ترشح می‌یابد؛ این هورمون با اتصال گلوکز به جریان خون، بدن را آماده دویدن یا دفاع از خود می‌کند.

آیا آفتاب گرفتن یا دمای بالای محیط، قند خون را افزایش می‌دهد؟

بله. دمای بالا یا آفتاب گرفتن باعث کم آبی بدن می‌شود. جالب است بدانید برای انتقال هر مولکول گلوکز در خون، ۶ مولکول آب نیاز است؛ بنابراین هرچه سطح قند خون شما بیشتر باشد، به آب بیشتری برای مدیریت آن نیاز خواهید داشت.

بعد از خوردن غذا احساس خستگی می‌کنم؛ آیا دیابت دارم؟

افزایش سطح قند خون پس از خوردن غذاهای پرکربوهیدرات، مغز با ارسال سیگنال به بدن باعث ترشح هورمون سروتونین می‌شود؛ این هورمون وظیفه آرام کردن بدن و به خواب رفتن را دارد. بنابراین احساس خستگی و خواب آلودگی بعد از غذا خوردن می‌تواند از علائم دیابت باشد.

آیا می‌توانم به جای نوک انگشت، از بازو نمونه خون بگیرم؟

برای تشخیص دیابت در خانه، بهترین گزینه خون گرفتن از نوک انگشت است. اگر به دلیل تست‌های مکرر نوک انگشتان شما زخم شده، می‌توانید از بازو برای نمونه گیری استفاده کنید. توجه کنید که نوک انگشتان جریان خون قابل اطمینان‌تری برای تشخیص دیابت دارند.

چگونه بفهمیم دیابت داریم؟

به طور کلی در صورت مشاهده علائم این بیماری حتماً باید به پزشک مراجعه کرده و او را از وجود علائم خود آشکار کنید. پزشک شما بسته به علائمی که دارید، راه‌های تشخیصی مانند آزمایش میزان قند خون ناشتا یا A1C را پیشنهاد می‌کند.

چه زمان به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر علائم اصلی دیابت را تجربه می‌کنید، حتماً به پزشک مراجعه کنید. نشانه های دیابت:

  • احساس تشنگی شدید
  • تاری دید
  • تکرر ادرار مخصوصاً در شب
  • احساس خستگی مفرط
  • کاهش وزن و از دست دادن بخشی از ماهیچه
  • خارش مکرر اطراف آلت تناسلی مردان
  • زخم‌هایی که خیلی دیر بهبود می‌یابند.
این مطالب را با دوستان خود به اشتراک بگذارید

دیدگاهتان را بنویسید